Bezpośrednim adresatem dyrektywy maszynowej są producenci
Rozmowa z Pawłem Rajewskim, głównym specjalistą z Zespołu Koordynacji Inspekcji Urzędu Dozoru Technicznego

Z jakimi pytaniami zwracają się przedsiębiorcy w związku z wejściem w życie nowej dyrektywy maszynowej?

- Producentów maszyn interesowało przede wszystkim, czy przewidziano okres przejściowy dotyczący stosowania postanowień wymagań nowej dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Zasadniczo w dyrektywie nie przewidziano takiego okresu (z wyjątkiem niektórych przenośnych maszyn montażowych i innych udarowych uruchamianych za pomocą nabojów). Można jednak mówić o okresie adaptacyjnym, pozwalającym na przejście z dotychczasowej dyrektywy 98/37/WE na jej nową wersję 2006/42/WE, ponieważ nowa dyrektywa, została ustanowiona przez Parlament Europejski i Radę w maju 2006 roku a obowiązuje od 29 grudnia 2009 roku. Niejednokrotnie pytano także, czy można stosować nową dyrektywę przed dniem jej wejścia w życie. Z prawnego punktu widzenia nie było takiej możliwości. Do 29 grudnia 2009 roku maszyny mogły być wprowadzane do obrotu na podstawie wymagań dotychczasowej dyrektywy maszynowej 98/37/WE. Dopiero dla maszyn wprowadzanych po raz pierwszy do obrotu po 29 grudnia 2009 roku producent zobligowany jest do spełnienia wymagań zasadniczych zawartych w dyrektywie maszynowej 2006/42/WE. Producenci byli zachęcani do przeglądu produkowanych wyrobów pod kątem nowych wymagań dyrektywy oraz o ile to konieczne - adaptowania do nich. Często zadawano pytanie, czy normy zharmonizowane z dyrektywą 98/37/WE mogą być stosowane do wykazania zgodności z dyrektywą 2006/42/WE. Nowa dyrektywa zmodyfikowała niektóre wymagania zasadnicze, zatem konieczna była analiza norm zharmonizowanych. Koniecznym było również opracowanie nowych norm zharmonizowanych. Obecnie na stronie Komisji Europejskiej jest już dostępny wykaz norm zharmonizowanych z nową dyrektywą maszynową 2006/42/WE. Kolejne uzupełnienie tego wykazu jest planowane na początek 2010 roku. Pytano również, czy Jednostki Notyfikowane do dyrektywy maszynowej 98/37/WE będą mogły przeprowadzać badania typu WE zgodnie z nową dyrektywą. Taką możliwość przewidziano, pod warunkiem jednak, że przedmiotem badania typu WE będą kategorie maszyn objętych zakresem notyfikacji przez Jednostki Notyfikowane do dyrektywy maszynowej 2006/42/WE.

Co jest najistotniejszego w nowej dyrektywie z punktu widzenia polskiego przedsiębiorcy. Na które uregulowania powinien zwrócić baczniejszą uwagę?

- Wymagania nowej dyrektywy maszynowej 2006/42/WE zostały wdrożone do prawa polskiego rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz. U. Nr 199, poz. 1228).
Bezpośrednim adresatem dyrektywy maszynowej są producenci maszyn, a nie eksploatujący. W nowej wersji dyrektywy wyraźnie rozgraniczono zakres stosowania dyrektywy maszynowej i dyrektywy niskonapięciowej. Wyszczególniono sześć kategorii sprzętu elektrycznego i elektronicznego, podlegających wyłącznie dyrektywie niskonapięciowej. Są to urządzenia gospodarstwa domowego przeznaczone do użytku domowego, sprzęt audiowizualny, sprzęt informatyczny, maszyny biurowe powszechnego użytku, aparatura rozdzielcza i sterownicza niskiego napięcia oraz silniki elektryczne. Z zakresu stosowania dyrektywy maszynowej wykluczono sprzęt elektryczny wysokiego napięcia, a mianowicie aparaturę rozdzielczą i sterowniczą oraz transformatory. Do zakresu dyrektywy maszynowej 2006/42/WE zostały zaklasyfikowane urządzenia podnoszące, których prędkość nie jest większa niż 0,15 m/s (wyłączono je natomiast z zakresu dyrektywy dźwigowej 95/16/WE). Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE objęła dźwigi budowlane przeznaczone do podnoszenia osób lub osób i towarów, które nie były dotąd przedmiotem ani dyrektywy dźwigowej 95/16/WE, ani dyrektywy maszynowej 98/37/WE. Główne zmiany i uzupełnienia dyrektywy maszynowej dotyczą rozszerzenia lub doprecyzowania wymagań w zakresie oceny ryzyka, ergonomii, układów sterowania, emisji promieniowania oraz emisji materiałów i substancji niebezpiecznych. Wprowadzono wymagania zasadnicze dotyczące maszyn stosowanych w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Uzupełniono wymagania zasadnicze dotyczące maszyn przenośnych trzymanych w ręku lub prowadzonych ręcznie o wymagania odnoszące się do przenośnych maszyn udarowych i montażowych. Wprowadzono również nowe wymagania zasadnicze dotyczące maszyn obsługujących stałe przystanki. W procesie oceny zgodności przewidzianym w dyrektywie maszynowej 2006/42/WE nie funkcjonuje już znana z dyrektywy maszynowej 98/37/WE procedura przekazania dokumentacji technicznej maszyny do Jednostki Notyfikowanej w celu jej przechowywania oraz procedura sprawdzenia i potwierdzenia przez Jednostkę Notyfikowaną prawidłowości zastosowania norm zharmonizowanych w dokumentacji technicznej maszyny. Pojawiła się natomiast nowa procedura pełnego zapewnienia jakości, której nie było w dyrektywie 98/37/WE. W przypadku gdy maszyna nie jest wymieniona w załączniku IV dyrektywy, wówczas producent stosuje procedurę oceny zgodności połączoną z kontrolą wewnętrzną wytwarzania maszyny. Gdy zaś maszyna jest wymieniona w tym załączniku i została wyprodukowana zgodnie z normami zharmonizowanymi, producent stosuje procedurę oceny zgodności połączoną z kontrolą wewnętrzną wytwarzania maszyny lub stosuje procedurę badania typu WE lub stosuje procedurę pełnego zapewnienia jakości. Jeżeli maszyna jest wymieniona w załączniku IV dyrektywy i nie została wyprodukowana zgodnie z normami zharmonizowanymi, producent stosuje procedurę badania typu WE lub stosuje procedurę pełnego zapewnienia jakości.

Jakie są istotne zmiany w dyrektywie dotyczące obrabiarek do metali i do drewna?

- W stosunku do starej dyrektywy zmiany zaszły w załączniku IV dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Mianowicie zmodyfikowane zostały zapisy zawarte w pkt 3 i 4 załącznika IV dotyczące kategorii obrabiarek, w procesie oceny zgodności których, ma zastosowanie jedna z procedur określonych w art. 12 ust. 3 i 4 dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. Załącznik IV do dyrektywy 98/37/WE obejmował w pkt 3 „Jednostronne strugarki grubiarki do drewna z ręcznym podawaniem i/lub odbieraniem”. W nowej dyrektywie 2006/42/WE pkt 3 załącznika IV obejmuje tylko „Jednostronne strugarki grubiarki do obróbki drewna z wbudowanym mechanizmem posuwowym oraz ręcznym podawaniem lub odbieraniem”. W nowej dyrektywie zmieniono brzmienie punktu 4 w załączniku IV w celu poprawienia jego zrozumiałości. Dotychczasowe brzmienie tego punktu: „Pilarki taśmowe do drewna i podobnych materiałów oraz do mięsa i podobnych materiałów, wyposażone w stały lub ruchomy stół lub wózek, z ręcznym podawaniem i/lub odbieraniem” zmieniono na:
4. „Pilarki taśmowe, z ręcznym podawaniem lub odbieraniem, do obróbki drewna i podobnych materiałów albo do mięsa i podobnych materiałów, następujących rodzajów:
1.1. Pilarki, w których piła(-y) pozostaje(-ą) podczas skrawania w stałej pozycji, wyposażone w stały lub wykonujący ruchy zwrotne stół lub podporę dla przedmiotu obrabianego
1.2. Pilarki, w których piła(-y) jest(są) zamontowana(-e) na wózku wykonującym ruchy zwrotne.

Czy nowa dyrektywa maszynowa spowoduje koszty w firmach? Pytanie wzięło się z informacji w środkach przekazu, że np. stare windy trzeba będzie wymieniać na nowe, żeby być w zgodzie z przepisami. Przedsiębiorcy obawiają się też, że efektem nowej dyrektywy będzie wzrost kosztów funkcjonowania firm.

- Nowa dyrektywa maszynowa 2006/42/WE dotyczy wyrobów wprowadzanych na rynek od 29 grudnia 2009 roku, czyli od dnia jej obowiązywania. Dyrektywa maszynowa nie dotyczy zatem wyrobów wprowadzonych do obrotu zgodnie z prawem obowiązującym przed 29 grudnia 2009 roku i w związku z powyższym nie nakłada producentów i eksploatujących konieczności wymiany czy modernizacji maszyn już wprowadzonych do obrotu. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz. U. Nr 199, poz. 1228) wdrażające postanowienia nowej dyrektywy maszynowej do prawa polskiego dotyczy wyrobów wprowadzanych na rynek od dnia obowiązywania ww. rozporządzenia tj. od 29 grudnia 2009 roku.

Gdzie powinien się zwrócić przedsiębiorca, gdy chce uzyskać informację na temat dyrektywy?

- Wszystkich zainteresowanych informacjami na temat nowej dyrektywy maszynowej zapraszamy na szkolenia prowadzone przez naszą Jednostkę Certyfikującą UDT-CERT lub proponujemy bezpośredni kontakt z jej przedstawicielami – tel. (22) 57 22 110, 57 22 175, 57 22 108, 57 22 122. Informacje o szkoleniach można znaleźć na stronach Ministerstwa Gospodarki oraz na naszej stronie internetowej www.udt.gov.pl

Jakie zmiany wymusi dyrektywa w sposobie funkcjonowania krajowych firm?

- Dyrektywa i wdrażające ją rozporządzenie Ministra Gospodarki jest skierowane do producentów maszyn. Eksploatujący maszyny nie są jej bezpośrednimi adresatami i w ich działalności dyrektywa nie wprowadza żadnych zmian. Natomiast dla producentów maszyn ważne są zmiany dotyczące procedur oceny zgodności, o których mowa w art. 12 dyrektywy maszynowej 2006/42/WE. W tym miejscu należy wspomnieć, że w grudniu 2009 roku Komisja Europejska opublikowała pierwszą część przewodnika do nowej dyrektywy maszynowej, który zawiera szereg wyjaśnień poszczególnych wymagań dyrektywy, które nie mogą być szerzej opisane w tekście samej dyrektywy.
Rozmawiał: Zbigniew Borowski